Giyim insanın varoluşuyla, öncelikle doğa koşullarından korunmak
amacıyla ortaya çıkmış bir olgudur. Geçmişten günümüze çeşitli
doğal, toplumsal, etik değerlerin etkisiyle biçim değişiklikleri
göstererek bugüne kadar ulaşmıştır.
Ancak zamanla biçim farklılıkları gözlenmiştir. Bu çeşitlilikler,
ait olduğu toplumun folklorik, sosyo-ekonomik yapısı, yaşanılan
coğrafya, kullanılan malzeme, iklim gibi nedenlerle oluşmuştur.
Dünya uygarlığının çok önceki devirlerinde arkaik insanın
kendi toplumunda, ait olduğu kabilede sosyal statüsünü belirleyen
ve giymek zorunda olduğu giyimi vardır. Aslında bu bir zorunluluktan
çok geleneğin insanlara sunmuş olduğu bir yaşam biçimi anlayışıdır.
Bu durum sadece üste giyilenler olarak kalmamış, baş süslemelerine
de yansımıştır.
Geleneksel öğeler içeren bir giyim-kuşam örneği bize, ait
olduğu toplulukla ilgili pek çok bilgi sunabilir. Toplumların
yerleşik ya da konar-göçer olup olmadıkları, hangi tarihi
olayları yaşadıkları ve etnolojik kökenleri konusunda bilgi
verirler. Örneğin bir Türkmen ya da Yörük köyüne gidildiğinde
kimin sözlü, kimin nişanlı, kimin dul olduğu başlığından,
giydiği renklerden anlaşılır.
İş ve, özel gün giysileri farklılıklar içerir. Düğün yapılan
gelin başı ile gerdek sonrası yapılan başlık farklıdır. Köylerden
kasaba pazarına gelindiğinde, kimin köyden olduğu giysilerden
anlaşılır.
Anadolu'da bugün neredeyse aynı köyün
mahalleleri arasında bile farklılık gösteren geleneksel
giyim-kuşam anlayışına rastlanmaktadır. Bu yüzden de
hiçbir sanat tarihçisi, etnolog, halk bilimcisi, halk
oyunları derlemecisi, desinatör "Türkiye'nin ulusal
giysileri şudur" dememelidir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Halk Kültürlerini Araştırma
ve Geliştirme Genel Müdürlüğünün Halk Bilim Araştırmacılarının
yürüttüğü araştırmalar ve çalışmalar sonucunda Anadolu'nun
giysiler alanında son derece çeşitlilik içerdiği saptanmıştır.
Askerlik, iş gibi nedenlerle yaşadığı çevrenin dışına
çıkan erkekler kent kültürüne uyum göstermiştir. Bu
nedenle de saha araştırmalarında, erkek giyim-kuşamına
ait bulgulara rastlamak zor olmaktadır. Oysa kırsal
yaşamda kadın dışa kapalı kalmaktadır. Kendi toplumunun
yaşam biçiminde geleneklerine göre giyinir. Süslenme
gereksinimlerini gelenekte gördüğü ne ise, o şekilde
karşılar. Çocuk giysileri de cinsiyete bağlı olarak
belirli bir yaşa kadar özen taşır. Nazar anlayışı başlık
ve giysilere takılan nazarlıklarda göze çarpar.
Geleneksel yaşamda her kuşak kendinden önceki kuşağı
izleyerek bu giyim-kuşam anlayışını, günümüze taşır.
Ancak giyim-kuşam anlayışında hiçbir değişimin olmadığını
söylemek mümkün değildir. En azından malzeme değişmekte,
işçilik eski özenini yitirmekte, yaşanan günün koşulları
farklı biçimleri doğurmakta ya da başka modalardan etkileşim
gözlemlenmektedir.
Kırsal yaşamda kadınlar vakitlerinin büyük bir kısmını
çalışarak geçirirler. Bu açıdan bakıldığında günlük
yaşam ve iş giysileri farklılıklar gösterir. Ancak özel
gün giysileri ve başlıklar düğünler nedeniyle görülür.
Anadolu'da bir genç kızın sözlenmesiyle yapılan "baş
düzeni" sosyal statüsünü belirler ve evlilik, olgunluk,
yaşlılık dönemlerinde bu önemini kesintisiz korur.
Kültür ve Turizm Bakanlığı HAGEM, geleneksel giyim-kuşam
anlayışında görülen bu farklılığı, Maddi Kültür Şubesi
Folklor Araştırmacıları tarafından yapılan araştırmaları
yayına dönüştürmektedir.
Hergün değişime uğrayan Folklor (Halk Kültürü) öğeleri
arasında yeralan ve Maddi Kültür konusu olan giyim-kuşam
anlayışı da bu değişimden etkilenmiştir.
Kurulduğu 1966 yılından günümüze kadar yapılan saha
araştırmalarından elde edilen çok sayıda negatif ve
dia-pozitif koleksiyonuyla, Türk Kültüründe önemli bir
yere sahip olan HAGEM - İhtisas Arşivi; bu konuda çalışma
yapan kişi, kurum ve kuruluşlara bilimsel çalışmalarında
yardımcı olmaktadır.
Saha araştırmaları sonucunda Bursa, Manisa, Sivas, Aydın,
Gaziantep, Çorum illerinden derlenen bilgiler katalog
halinde yayınlanmıştır. Bu kataloglarda her ilin farklı
özellikler içeren köylerine gidilerek, orijinal giyim-kuşam
parçaları, giyim tarzları tesbit edilmiş ve giysilerin
1/1 ölçeğinde dikiş kalıpları çıkartılmış ve bunlar
yayınlarda 1/5 ölçeğinde yer almıştır.
Bu çalışma çerçevesinde, 25 ilde kıyafet konulu araştırmalar
yapılmış ve bunların yayın çalışmaları devam etmektedir.