Sten Llyod’un sütunlardan oluşan bir orman dediği Didim Apollon Tapınağı, H.Drerup, R.Naumann ve K.Tuchelt’in yaptıkları çalışmalara göre arkaik yapılaşması MÖ 8.ve 7. yüzyıllara kadar gitmektedir. MÖ 6. yüzyılda Zeus’un oğlu ve Ay Tanrıçası Artemis’in ikiz kardeşi Apollon adına, Branhid kahinleri için yapılmıştır. Pausanias , Apollon kutsal mekanının ilk İon yerleşmesinden daha eski olduğunu yazar. Strabon’a göre; “Dünyanın en büyük tapınağı olduğundan

çatısı örtülememiştir.” MÖ 494’te Persler tarafından tahrip edilen, Büyük Aleksander, Seleukhoslar, Bergamalılar ve Romalılar zamanında yeniden kurulan ve eklemeler yapılan,antik dünyanın en ünlü kehanet merkeziydi. Panormos limanından denize açılacak tüccar ve askerler burada fal baktırır, tanrılara kurban sunarlardı. Bir söylenceye göre, Büyük Aleksander,Didim’e geldiğinde uzun yıllar önce kurumuş olan bir çeşmeden hırıltıyla fışkıran sular, Büyük Aleksander’in baş tanrı Zeus’un oğlu olduğunu duyurmuştur. Heredot, MÖ 6. yüzyıldan Mısır Kralı II. Necho ile Lidya Kralı Kroisos’un Didim Tapınağı’na adaklar sunduklarını yazar . Strbon’a göre, tapınak en pahalı adak eşyalarıyla süslenmekteydi. Buradaki tapkı heykelini ünlü sanatçı Karnachos, Medus ve boğa başı kabartmalı baştabanlarla öteki heykelleri Aphrodisiaslı yetenekli ustalar yapmışlardır.Kutsal avluya inilen kapıların arasında yer alan 70 ton ağırlığındaki tek parça mermer blok,dünyanın en büyük mimari elemanı olarak tanınmaktadır. Dört yanından basamaklarla çıkılan platform üzerine çift sıra oturtulan 124 adet sütunla çevrili bu anıt eser, çeşitli bölümlerden oluşmaktadır.

Didyma, Milet’e mermer döşeli iki yanında yatan aslan ve oturan adam heykelleri bulunan kutsal bir yolla bağlıydı. 4 km uzaklıktaki denize bağlantısı, büyük gemilerin bile yaşanabildiği Panormos adlı limanıyla sağlanıyordu. Çevresinde koruyucu ve konuk barınakları henüz ortaya çıkarılmış değildir.

Antik Didim bir şehir değildi; daha çok Tanrı Apollo'nun eviydi. Oradaki kahine danışmak üzere, yalnızca din adamlarının içeri girmelerine izin verilirdi. Bu mekan M.Ö. 10. Yüzyıl gerilere kadar, kutsal bir tapınak olarak hizmet etti. Delfi kökenli rahibeler burada üç gün oruç tutarlar, sonra da kutsal ilhamların geldiği basamak sayılan evreye kadar, içlerine sülfürlü köpükler çekerlerdi. En sonunda bilinçsizce dolaşmaya başlamaları, rahipler tarafından kehanet olarak yorumlanırdı.

Bu yörede rahipler tarafından çıkartılan kehanetler birçok yüzyıl sürdü. M.Ö. 300 yılında, Apollo Tapınağı'nda inşaat başladı ve sonraki 500 yıl boyunca sürdü. Tapınağın 120 sütununun 103'ü yeniden dikilmiştir. Bazılarının üzerinde hiç bir süsleme yoktu; bu da tapınağın asla tamamlanmamış olduğunun bir kanıtıdır. Didim ve diğer kahinler en sonunda putpereslik kehanetleri dolayısıyla Hıristiyanlığın gazabına uğradılar. Didim'e yapılan en son tecavüz, Apollo Tapınağı'nın en kutsal bölümüne inşa edilen bir Hıristiyan kilisesiydi.

Efsaneye göre; Tanrı Apollon bir gün, Didim yöresinde çobanlık yapan Brankhos'a rastladı. Ondan çok hoşlandı ve ona biliciliğin (kehanetin) sırlarını öğretti. Çoban Brankhos, bugün Apollon Tapınağı'nın yerinde bulunan defne ormanı ve su kaynağının yanında, Apollon adına ilk tapınağı kurdu.
Zaman içinde Brankhos soyundan gelenler "Brankhitler" olarak anıldılar ve çok uzun süre Apollon Tapınağı'nın yöneticiliğini yaptılar.

"Didyma", "Brankhidai" (Brankhitler ülkesi) olarak da adlandırılmaktadır.
Krallardan, en fakir köylülere kadar, bütün insanların başvurduğu bir kaynaktı bilicilik. Lidya kralı Kroisos da (Karun), Pers ülkesine saldırmadan önce bilicilere başvurmuştu. Ancak kendince bir kurnazlık yaparak; dönemin bütün ünlü kehanet merkezlerine elçiler göndermiş ve rahiplerden, kralın o anda ne yapmakta olduğunu bilmelerini istemişti.

Doğru cevap, yalnızca Delphoi Apollon'undan gelmişti. Kroisos da, Perslerle girişeceği savaş öncesinde Delphoi rahibine danışmayı seçmişti. Ancak biliciler, anlaşılması güç ifadeler kullanır ve açık bir yanıt vermekten daima kaçınırdı. Kroisos da, Pers Krallığı'na yapacağı saldırı sonunda, büyük bir imparatorluğun yıkılacağı yanıtını alınca, hevesle sefere girişti. Ancak sonunda yıkılan, Lidya Krallığı oldu.

Apollon rahiplerinin, kehanetlerini vezinli olarak söylemesi adettendi. Sözgelimi, Milet'in Perslerin eline geçeceği, Delphoi rahibi tarafından aşağıdaki sözlerle haber verilmişti:

"O zaman, Miletos, ey belalar işçisi, o zaman
Birçokları için zengin bir şölen, parlak bir ganimet olacaksın,
Kadınların ele geçecek, uzun saçlıların ayaklarını yıkayacaklar
Ve Didyma, bizim tapınağımız, yabancı efendilerin malı olacak."

Kutsal Didim'in ilk dönemi, Perslerin Milet'i ele geçirmesi ve tapınağı yakıp yıkmasıyla son bulur. Ancak İskender'in gelişiyle beraber yeniden bir canlanma yaşanır ve İskender'in komutanlarından Seleukos'un emriyle, İÖ 300 dolaylarında bugün kalıntılarını gördüğümüz tapınağın inşaatına başlanır.

"Didyma" sözcüğü "İKİZ KARDEŞ" anlamına gelir. Tanrı Apollon, Tanrıça Artemis'in ikiz kardeşidir. Artemis adına Efes'te, dünyanın yedinci harikası kabul edilen "Artemis Tapınağı" vardır. Milet-Apollon Tapınağı arasında uzanan "KUTSAL YOL" sonunda "Artemis Kutsal Alanı" bulunmaktadır. M.Ö. 7. ve 6. yüzyılda Apollon tapınağının ünü çok yaygındı. Mabet, Antik dünyanın en önemli kehanet merkezlerinden biriydi. M.Ö. 6. yy.'da Milet ve Didim arasında "KUTSAL YOL" yapılmış, Apollon'un tunç heykeli Mabet'e

hediye edilmiştir. Milet sikkelerinde bu heykel yer almaktadır. Apollon tapınağının yapımı M.Ö. 8. yy.'a kadar iner. İyon nizamındaki bu tapınak, 35x85 m. ölçülerinde olup, M.Ö. 494 yılında "LADE DENİZ SAVAŞI"ndan sonra Persler tarafından yağmalanarak, Tanrı Apollon'un "Kanakhos" tarafından tapılan tunç heykeli "Ekbatana"ya (İRAN) götürülmüştür. Tahrip edilen tapınağın yerine, Hellenistik dönemde "Büyük İskender"in katkısıyla daha büyüğü yapılmaya başlanmıştır. Eserin mimarları, "Milet'li Daphnis" ile "Efes'li Paionios"tur. Paionios, Efes'teki Artemis Tapınağı'nın da mimarıdır. Tapınağın yapımına yardım eden Suriye Kralı "Selevkos", Ekbatana'ya götürülen Apollon heykelini geri getirtmiştir. Yeni yapılan ve bugün gördüğümüz tapınağın ölçüleri yaklaşık 109x51 m.dir.

Savaşlar ve yağmalarla duraklayan tapınak inşaatı, yüzlerce yıl devam eder ve sonuçta hiçbir zaman tamamlanamaz. Tapınak inşaatında çalışanlara yapılacak ödemeler ile ilgili olarak, tapınak duvarları üzerine kazılan işaretleri bugün bile seçmek mümkün. Arkeolog George Bean'e göre, daha sonra bu işaretlerin temizlenmesi düşünülmüş, fakat tapınağın son rötuşları hiç bir zaman yapılamamıştır.