Kolyeler
Kolye kelimesi her ne kadar boyun takılarının tümüne verilen
bir isim olarak algılanmaktaysa da, gerçekte bu takı grubunun
sadece bir cinsini belirlemektedir. Genellikle tek öğeli boyun
takılarına, kolye; boynu saran takılara, boyunluk (yekpare
veya çok parçalı olabilir); çok öğeli olanına da gerdanlık
denilmektedir. Çeşitli halka ve fonlarından oluşan öğesiz
zincirlerde kolye grubuna girerler. Kemik, deniz ve akarsu
hayvanlarının kabuklarından yapılanlar ilk örneklerdir. Daha
sonra altın, gümüş, tunç, yarı kıymetli ve kıymetli taşlar
ve camında ilavesiyle çok çeşitli kolye tipleri oluşturulmuştur.
Önceleri yalın
olarak kullanılan metale değerli taşların ilave edilmesiyle
zengin görüntüler meydana getirilmiştir. Ayrıca altın tozu kaplama
terrakotta tanelerde kullanılmıştır. Her çağda çeşitli malzemelerden
ve çeşitli tiplerde yapılan boncuklar özellikle Hellenistik
ve Roma dönemlerinde altın tellerle bağlanarak takılarda kullanılmışlardır.
Fayans, cam, yarı kıymetli ve kıymetli taşlardan altın, gümüş,
tunç boncuklar çok çeşitli biçimlerde (üçgen, silindirik arpa,
konik küre, vb.) çok yaygın ve bol olarak kullanılmıştır.
Anadolu
Medeniyetleri Müzesi'nde Sergilenen Antik Takılar
Kat. No: 100
Adı: Boncuk dizisi (yeni düzenleme)
Cinsi: Taş ve geyik dişi
Geliş Yeri: Çatalhöyük kazısı
Geliş Şekli: Kazı buluntusu 1963
Boyutları: Tane uz.: 0,5 - 1,5 cm.
Çeşitli formlardaki altın kolye tanelerinin arasına
mavi renkli yuvarlak, prizmatik ve silindirik cam boncuklar
dizilerek düzenlenmiştir. Altın kolye tanelerinin tomurcuk
biçiminde olanlarının içleri boştur. Üçgen ve yuvarlak
olanlar ise damgalama ile yapılmış olup hepsi
ince altın plakalardan
kesilmiştir. Dört adet geyik dişi ile yeşilimsi gri
ve bej renkli taşlardan dikdörtgen şeklinde yapılmış
boncuklardan oluşturulmuştur.
Kat. No: 102
Adı: Kolye öğeleri (yeni düzenleme)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Alacahöyük
Geliş Şekli: Kazı buluntusu 1953
Boyutları: Uz.: 1,3 cm; gen.: 1,5 cm.
Ağırlığı: 2.5 gr.
Dönemi: Eski Tunç Çağı
Ortası kalın büyük H harfi şeklinde kesilmiş safihanın önce
ortasının, sonra dört uzantısının spiral yapacak şekilde kıvrılmalarıyla
tek parçadan oluşturulmuş öğelerden meydana gelmiştir.
Kat. No: 105
Adı: Kolye (yeni dizim)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Eskiyapar 2 no.lu çukur II. seviyede tabanın altına
gömülü.
Geliş Şekli: Kazı buluntusu 1968
Boyutları: Kapalı uz.: 31 cm. a: uz.: 2,5 cm; gen.: 1,4 cm;
b: uz.: 1,1 cm; gen.:0,4 cm;
Ağırlığı: 112,96 gr.
Dönemi: Eski Tunç Çağı
Kolyeyi oluşturan ögeler;
ip geçki deliği bulunan üzeri yivli ince sapın ucu disk şeklinde
olup, diskin ortası bombelidir. Ufak kepçe formunda olan diskin
kenarı repoussé yiv bezemelidir. Hurma çekirdeği şeklindeki
ögeler kare profilli, uzun kenarları kabarık yivli, her iki
ucu düz kesimlidir
Kat. No: 108
Adı: Kolye öğeleri (yeni düzenleme)
Cinsi: Altın ve boncuk
Geliş Yeri: Yapraklı
Geliş Şekli: Satın alınma 17.7.1969
Boyutları: 35,5 cm.
Ağırlığı: 11,57 gr.
Dönemi: İ.Ö. 8-7. yüzyıl
Çeşitli formlardaki altın kolye tanelerinin arasına mavi renkli
yuvarlak, prizmatik ve silindirik cam boncuklar dizilerek
düzenlenmiştir. Altın kolye tanelerinin
tomurcuk biçiminde olanlarının
içleri boştur. Üçgen ve yuvarlak olanlar ise damgalama ile
yapılmış olup hepsi ince altın plakalardan kesilmiştir.
Kat. No: 109
Adı: Kolye öğeleri (12 adet, yeni dizim)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Yapraklı
Geliş Şekli: Satın alınma 17.7.1969
Boyutları: tane 1 x 1 cm.
Ağırlığı: 6.5 gr.
Dönemi: İ.Ö. 8-7. yüzyıl
Zeytin çekirdeği biçiminde yivli tanelerden üçer adedinin,
uzunlamasına yan yana getirilmesiyle üçlü gruplar oluşturulmuştur.
Bu düzenlemeye göre üç sıra
ipe geçirilmiş olduklarını
varsaymamız gerekir. Taneler, altın safihadan kesilmiş, kalıp
üzerinde çevrilerek çekirdek şekli verilmiş, uçlarına da altın
telkari halkacıklar yerleştirilmiştir.
Kat. No: 115
Adı: Kolye klipsli (özgün dizim)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Tokat, Darıdere
Geliş Şekli: Satın alınma 14.9.1967
Boyutları: Tane boyu 1,2 cm; gen.: 0,6 cm.
Ağırlığı: 28,2 gr.
Dönemi: İ.Ö. 6.-5. yüzyıl
Tam bir eserdir. Bir yüzleri düz, badem biçimli ön yüzlerinin
ortası kınlı 48 adet öge yan yana getirilerek, birbirlerine
ince altın tel halkalarla arkalarından
birleştirilmişlerdir. Kalıp
tekniğinden yapılmış bu ögelerin düz arka yüzlerindeki delikler
iç kalıbın akıtma delikleridir. Kolye, her iki uçta stilize
palmet motifine bağlı bir halka ve bir kanca ile bitmektedir.
Kat. No: 104
Adı: Kolye taneleri (14 adet) (yeni düzenleme)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Alacahöyük MA Mezarı
Geliş Şekli: Kazı buluntusu 1936
Boyutları: Kapalı uz.: 34,5 cm; 11707: uz.: 0,5 - 01 cm; 15081(14
adet): uz.: 1,5 cm; gen.: 0i9 cm.; 11692: uz.:1.2, çap: 0,8
cm; 11693: uz.: 0,3-0,4 cm.
Ağırlığı: 50,46 gr. (toplam)
Dönemi: Eski Tunç Çağı
Kurs biçimindedir, ince sapında ip geçki deliği vardır. Kursun
ortasında da bir delik bulunmaktadır. Deliğin
çevresinde bir karenin köşesini
oluşturan dört kabartma nokta yer alır. Kesme, repoussé ve
dövme teknikleri kullanılmıştır. Üç yüzeyli, ortasında ip
geçki deliği olan, masif, mercimek büyüklüğünde boncuklardır.
Altın safihadan kesilip, kıvrılmış, küçüklü büyüklü borular
şeklindeki takı ögeleridir. Üstleri boğumlu ve meyillidir.
Delikli masif boncukların dört yüzünde dört tane nokta halinde
çıkıntı mevcuttur. Ortalarında ip geçki deliği olan masif,
yassı, yuvarlak, irili ufaklı boncuklardır. Spatül biçimli
ip geçki delikli kolye taneleridir. İp geçki delikli, enli,
üstleri yivli boncuklardır.
Kat. No: 112
Adı: Kolye (yeni düzenleme)
Cinsi: Kuvars kristali
Geliş Yeri: Batman
Geliş Şekli: Satın alınma 18.7.1977
Boyutları: Uz.: (Açık): 32 cm.
Dönemi: Urartu dönemi
Düzensiz kesilmiş ve yontulmuş boncuk tanelerinin
ortaları deliktir. Kuvars kristalinin kristal yapısı bozulmuştur.
Kat. No: 119
Adı: Kolye öğesi
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Yozgat
Geliş Şekli: Bilinmiyor
Boyutları: Yük.: 2,3 cm; gen.: 1,2 cm.
Ağırlığı: 3,1 gr.
Dönemi: İ.Ö. 4. yüzyıl
Çan biçimindedir ve üstü yivlidir. Tepesindeki halkanın uçları
birbiri üzerine sarılarak kapatılmıştır. Lehimle kapatılan yuvarlak
profilli halkalar, kolyenin zincir bölümünü, ya da zincire bağlantıyı
sağlayan ara halkaları oluşturmaktadırlar.
Kat. No: 110
Adı: Kolye (özgün dizim)
Cinsi: Altın ve krizopraz
Geliş Yeri: Doğu Anadolu
Geliş Şekli: Satın alma
Boyutları: Uz.: 32 cm. (korunan)
Ağırlığı: 15,1 gr. (korunan)
Dönemi: Urartu dönemi
Uzun altın tellerin uçları oval formda kıvrılarak iki uçta
birer göz oluşturulmuştur. Bu gözlerden önce birinin, daha
sonra ikincisinin uçları çok daha ince ikinci bir
telle sarılarak kapatılmıştır.
Altı adet olan ve kolyenin ön kısmını oluşturan bu ögelerin
iki gözü arasında kulplarından altın tele takılmış birer altın
yaprak yer almaktadır. İnce tellerin ortasında birer krizopraz,
yaprakların arasında "S" spiral süsler bulunmaktadır.
Benzer "S" spiral ögelerin birbirlerine takılmasıyla
zincirin boyun (arka) kısmı oluşturulmuştur. Zincirin kapatılması
için gerekli olan kanca ve halka sistemi kopmuş olduğundan
kolyenin bu kısmı açıktır.
Kat. No: 127
Adı: Kolye öğesi (3 adet)
Cinsi: Altın ve grena
Geliş Yeri: Karaoğlan
Geliş Şekli: Bilinmiyor
Boyutları: Yük.:3,5 cm; gen.:0,5 cm
Ağırlığı: 10 gr. (toplam)
Dönemi: Hellenistik dönem
Çekiç formlu, geniş dizim halkası, profilli,
yuvarlak, yüksek bir boyun aracılığıyla yaprak formundaki pandantife
lehimlenmiştir. Pandantifin arkası düz altın levhadır. Ön yüz,
iki düz telkari arasındaki yerleştirilmiştir. Boyunun bileziğinden
başlayıp pandantifi dikeylemesine geçen altın tel, altta üç
kez kıvrılarak yaprağın ucunu oluşturmuştur.
Kat. No: 120
Adı: Kolye (yeni düzenleme)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Yozgat
Geliş Şekli: Bilinmiyor
Boyutları: Askı, uz.: 3,0 cm; düğmecikler, çap: 0,4 cm.
Ağırlığı: 2,2 (toplam)
Dönemi: İ.Ö. 4. yüzyıl
Altın safihadan oluşturulmuş borunun üstü granüle üçgenlerle
bezeli olup, borunun iki ucundaki altın topların, boru ile
birleştiği yerlerle, ip geçki deliğinin çevresi yine granüle
bezelidir.
Düğmecikler yarım yuvarlaktır,
halkaları arkada ve tektir. Kolye tanesi olmaları olanaksızdır.
Burada bir kolye şekline getirilmiştir. Çapları 0,4 cm. dir.
Bu düğmeciklerin benzerleri Maikop'ta (Kafkasya) da bulunmuş
olup, yeni bir tip olarak literatüre geçmiştir.
Kat. No: 116
Adı: Kolye öğeleri (yeni düzenleme)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Sarayköy
Geliş Şekli: Müsadere
Boyutları: Uz.: 6,5 cm
Ağırlığı: 5,48 gr. (toplam)
Dönemi: İ.Ö. 5. yüzyıl
Altı sarkacın bir araya getirildiği yeni bir düzenlemedir.
İki ucu kancalı altın telin bir ucunda ince düz yuvarlak pul
bulunur, diğer ucundan zincire takılı halkaya
geçirilmiştir. Ortaları delik
granüle boncuğa üç küçük halkayla bağlı granürle kozalak ortası
delik boncuğa üç küçük halkayla bağlı ucunda tek granüle tane
bulunan üç kanatlı yaprak (6 adet, biri ayrıca, çevresinde
granüle tanelerden bir bant bulunan ince bir yuvarlak pulla
bağlı); ince altın bantın sarılmasıyla oluşturulmuş burma
borucuk (2 adet) granüle küreciklerin oluşturduğu üçgenlerin
yan yana getirildiği borucuk; tek bir altın düz boncuk. Granülasyon,
kesme, bükme ve altın kaynağı teknikleri uygulanmıştır.
Kat. No: 142
Adı: Kolye öğesi
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Sungurlu, Ekmekçil
Boyutları: 4.8 cm.; gen.: 1,1-1,9 cm.
Ağırlığı: 2,65 gr.
Geliş Şekli: Satın alınma, 17.12.1969 (155-5-69 la birlikte)
Dönemi: İ.S. 2.-3. yüzyıl
Yuvarlak profilli düz boru şeklindedir. İki ucundaki kapaktan
bir tanesi eksiktir. Enli ve üzeri oluklu üç kulpu vardır.
Kat. No: 132
Adı: Kolye (Özgün dizim)
Cinsi: Altın, cam
Geliş Yeri: Giresun, Büyük Eyrice Köyü
Geliş Şekli: Mezar buluntusu 24.12.1959
Boyutları: Uz.: 38,8 cm.
Ağırlığı: 23,65 gr.
Dönemi: Roma dönemi
Sekiz formlu halkalardan oluşan zincirin uçları geçiş ögesi
olmaksızın, direk olarak halka ve kancaya tutturulmuştur.
Zincirin, boyunun yanlarına ve önüne
gelen kısmı, aralıklarla yerleştirilen,
minik halkalara bağlı 30 adet tel sarkaçla zenginleştirilmiştir.
Sarkaçların halkalara tutturulduğu yerler makara şeklindedir,
uçlarında ise yeşil cam boncuklar yer almaktadır.
Kat. No: 136
Adı: Kolye klipsli (çan hariç özgün dizim)
Cinsi: Altın ve sard
Geliş Yeri: Keban, Ağın
Geliş Şekli: Kazı buluntusu, 1968-69
Boyutları: Uz.: 46 cm.
Ağırlığı: 20/15 gr.
Dönemi: Roma dönemi
Sekizgen altın halkaların değişik formları vardır. Bazen bu
halkaların arasına bu kolyede olduğu gibi çeşitli yarı kıymetli
taş boncuklar yerleştirilir. Burada, sardtan
yapılmış boncuklar yerleştirilmiştir.
Sardtan yapılmış boncukların yüzeyleri eşkenar dörtgen şeklinde
traşlanmış ve ortasından ince altın tel geçilerek bağlantı
sağlanmıştır. Klipsi, altın levha üzerine monte edilmiş iri
bir taş oluşturmuştur. Sade altın tel kanca, klipsteki halkacığa
geçerek bağlantıyı tamamlamaktadır. Kolyenin ortasına minik
bir lunula takılıdır.
Kat. No: 134
Adı: Kolye, klipsli (özgün dizim)
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Keban, Ağın
Geliş Şekli: Keban Ağın kazısı, 1970-71
Boyutları: Açık uz.: 35,2 cm.
Ağırlığı: 19,5 gr.
Dönemi: Roma dönemi
Farklar tekerleğin burada sekiz parmaklı
olması,
zincir halkalarının enli safihadan kesilmiş
ve formlarının da yuvarlak oluşudur.
Kat. No: 138
Adı: Kolye klipsi
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: İzmir
Geliş Şekli: Satın alınma , 1969
Boyutları: Çap: 1,7 cm.
Ağırlığı: 1,6 gr.
Dönemi: Erken Roma dönemi
Telkari teknikte yapılmış, sekiz parmaklı bir tekerlek görünümündedir.
Tekerlek parmakları ortadaki göbeğe bağlıdır. Kolye klipsi
olarak kullanıldığı gibi uzun
zincirlerin arasında süs olarak
da kullanılmış olabilir. Parçalar birbirlerine lehimlenmiştir.
Roma döneminde sevilen bir tiptir.
Kat. No: 139
Adı: Kolye (pandatifli)
Cinsi: Altın ve karneol
Geliş Yeri: Çorum
Geliş Şekli: Satın alınma , 4.7.1969
Boyutları: Uz.: 39 cm.
Ağırlığı: 15,85 gr.
Dönemi: İ.S. 2. yüzyıl
Silindirik agat kolye ögelerinin yüzeyleri prizmatik
kesimlidir. İçlerinden geçen
ince altın tellerin karşılıklı bükülerek, bitkisel motifli
halkalara tutturulması ve bu sistemin yinelenmesiyle kolye
oluşturulmuştur. Kalın yuvarlak altın telden yapılmış kanca
ve halka ile kapatılmıştır. Kolyenin pandantifi ise altın
çerçeve içinde elips biçimindeki agattır. Agat üzerinde sağa
dönük oturan "lir çalan Apollon" tasvir edilmiştir.
Pandantifteki yassı, altın kulpla kolye halkaları arasına
tutturulmuştur.
Kat. No: 140
Adı: Kolye öğeleri
Cinsi: Altın
Geliş Yeri: Uşak, Eşme
Geliş Şekli: Bilinmiyor 11.8.1967
Boyutları: Yük.: 3 cm.; gen.: 2,9 cm.
Ağırlığı: 1,83 gr.
Dönemi: İ.S. 2. yüzyıl
İnce altın safihadan alt ucu ince uzun
kalp şeklinde kesilen parçanın kenarı yivli telkari ile çerçevelenmiştir.
Ortadaki oval yuvanın içinde yeşil cam boncuk vardır. Enli kulpun
üstü dikey olukludur.