konuya ilişkin kitabe, Kappadokia Valisi Arrian adına şehrin ileri gelenleri ve halkı tarafından dikilmiştir. Sebastopolis kelime olarak Yunancadır (Sebasto; büyük, ulu, azametli, polis; şehir) "Büyük azametli şehir" demektir. Bazı kaynaklarda Herakleopolis olarak geçmektedir. Herakleopolis, Herakles şehri anlamına gelmektedir. Heracles Yunan ve Roma mitolojisinde gücü kuvveti simgeleyen yarı tanrı bir varlıktır. Bu adı ile de Sebastopolis ile aynı manayı ifade etmektedir. 1987 yılında Tokat Müze Müdürlüğünce yapılan kurtarma ve sondaj kazıları sonucunda elde edilen verilerle, daha önce ortaya çıkmış bulunan mimari parçalar değerlendirildiğinde, kentin Helenistik, Roma ve Bizans Döneminde önemli bir yerleşim alanı olduğu anlaşılmaktadır.
Comana Pontica'da (Antik Tokat) yapılan yüzey araştırmaları sonucu elde geçen buluntular Sebastopolis buluntuları ile büyük benzerlikler göstermektedir. Bu da bize bunların aralarında yakın ilişkiler bulunan çağdaş iki yerleşim alanı olduklarını ortaya koymaktadır. Roma ve Bizans'ın tarihi yol ağı içinde Sebastopolis önemli bir yer işgal etmektedir.
Sebastopolis'in Yerleşim Planı
Sebastopolis kenti, büyük boy kesme taşlarla harç kullanılmadan yapılmış, dörtgen payandalarla desteklenmiş ve bazı yerlerine yarım daire planlı burçlar yerleştirilmiş surların çevirdiği sondaj kazısında tespit edilmiştir. Bu kazı çalışmaları sonucunda hamam ve tapınağın kent içindeki yeri de belirlenmiştir. Yüzeyde bulunan mimarî elemanlarından kent tiyatrosunun tapınağın yakınlarında olduğu sanılmaktadır. Saray, diğer tapınaklar, agora, caddeler ve benzeri kamu yapılarının nerede oldukları kazılar sonucu anlaşılacaktır. Şehrin tespit edilebilen yerleşim planı Bergama antik kentinin planıyla büyük benzerlikler göstermektedir.
Tapınak
Tapınak, kentin kuzeydoğusunda sur duvarlarına yakın yerde, kazılar sonucu ortaya çıkarılmıştır. Doğu-batı yönünde konumlandırılmış, doğu yönünde yarım daire biçiminde, büyük apsisli, güney tarafında dıştan köşeli, içten yarım daire formlu daha küçük apsisli bir yapıdır. Duvarlar blokaj sistemle; içte ve dıştaki kesme taş arası moloz malzeme ile örtülmüştür. Büyük apsisin içerisinde yarım daire biçimi moloz taşla örülü ikinci bir yapı katı da görülmektedir ki, bu durum asıl yapıya sonradan ilaveler yapıldığının bir işaretidir. Büyük apsis kavisinin başladığı yerde, kesme taşlarla taşıyıcı elemanın alt düzeyi ve hemen yanında gri mermerden üzerinde yazı bulunan sekizgen formlu bir sütun parçası yer almaktadır. Tapınağın tabanının koyu renkli mermerle kaplanmış olduğu in situ parçalardan anlaşılmaktadır. Yapının batı tarafında yine in situ mermer kaplama tespit edilmiştir. Zikzak formlu değişik renkli bu yapı henüz tümüyle kazılıp ortaya çıkarılmış değildir. Tapınağın kime adandığı da tespit edilememiştir. Buluntular, tapınağın Bergama Asclepieum'undaki tapınakla çağdaş olduğunu göstermektedir.

Hamam
Antik kentin doğu tarafındadır. Yapılan kazılar sonucunda, ön planda toprak zeminli yangın izi görülen moloz taş duvarlı bölüm açığa çıkarılmıştır. Kesme taşlarla gerçekleştirilmiş iç mekâna doğru üçer kademe yapılan iki ayakla bu ayakların arasında konumlandırılmış iki sütun kaidesi görülmektedir. Kaidelerden biri halen yerindedir, diğeri köylüler tarafından yıllar önce alınmıştır. Halen var olan sütun kaidesi ile ayak arası kapı açıklığı olarak yapılmıştır. Buradan içeri girildiğinde, düzgün taş döşeme zeminli

mekâna geçilmektedir. Zeminde kuzey-güney yönünden gelip, batı-doğu yönüne giden artık su kanalı da ortaya çıkarılmıştır. Bu da bize hamamın asıl su kaynağının ve kullanım alanının henüz kazılmamış bölüm altında olduğunu göstermektedir. Ayakların güney yönlerinde simetrik durumda iki sütun açığa çıkarılmıştır. Doğudaki sütun üst kesimi hariç oldukça sağlam durumdadır. Kaidesi sağlam olan batıdaki sütuna sonradan yapıldığı anlaşılan duvar kalıntıları uzanmaktadır. Doğudaki ayağın dış tarafında (kuzey) bir taş kurna bulunmuştur. Halen duvarlarında kükürt izleri bulunan hamamın antik çağda, bugün kasabanın 3 km. güneybatısında faaliyetini sürdüren kaplıcanın suyu ile çalıştığı kuvvetle ihtimaldir. Belki de Bergama antik kentinde olduğu gibi kutsal bir kaynak olarak kaplıca suyunun buradan çıktığı akla gelmektedir.
Şehir Surları
Kentin doğusunda yapılan kazılarda açığa çıkarılan 17 m. yüksekliğindeki duvar kalıntısı çok büyük blok kesme taşlarla harç kullanılmadan gerçekleştirilmiştir. Duvarı destekleyen iki adet dörtgen payanda görülmektedir. Ayrıca duvar yüzeyinde iki adet mazgal açıklık tespit edilmiştir. Bu duvarın yaklaşık 100 metre batısında yine iri taşlarla yapılmış yarım daire biçimli, burç olması muhtemel kalıntılar ortaya çıkmıştır. Yuvarlak planlı burçla, duvarın aynı doğrultuda olması ilk planda sur duvarları olduğunu akla getirmektedir. Asıl özelliği kazılar sonucunda belirlenecek olan 17 metrelik duvarın başka bir yapıya da ait olabileceği sanılmaktadır.

Sebastopolis Açıkhava Müzesi
1987 yılı sondaj ve kurtarma kazıları sırasında, Tokat Müzesi Müdürlüğü'nce kasaba içinde tespit edilen mimarı parçaların ve diğer eserlerin uygun bir yerde sergilenmesi kararlaştırılmıştır. Kasaba belediyesinin gösterdiği, Tokat Müze Müdürlüğü'nün uygun gördüğü bir alana eserler toplanarak yerli ve yabancı turistlerin ziyaretine sunulmuştur. Halen 60'ın üzerinde tarihi eser bu açık hava müzesinde sergilenmektedir. Bu sayı kasaba içinde yapılan yüzeysel araştırmalarla günden güne artmaktadır.

Aslan Heykeli
Açık mat kahverengi taştan, oturur durumdadır. Başı kırılmış olup yeleleri izlenebilmektedir. Ayak üzerinde çizgilerle hatlar oluşturulmuştur. Sol ön küreği üzerinde ata binmiş süvari kabartması işlenmiştir. Bu oldukça ilginç bir durumdur. Aslan heykelinin iki tane olduğu ve muhtemelen Sebastopolis sarayının girişini süslediği sanılmaktadır. Helenistik Dönem, M.Ö. 1-3 yy.
Friz Parçası
Girlandlar arasında boğa ve Medusa başı işlenmiştir. Kabartmanın plastik etkisi oldukça fazladır. Medusa da canlı işlenmiş; saçları düzgünce aşağı doğru sarkmaktadır. Roma Dönemi, M.S. 2. yy.
Friz Parçası
İki silme arasında yüksek kabartma olarak girlandlar arasına boğa başı ve helezonik rozetler yerleştirilmiştir. Helenistik Dönem, M.Ö. 1-3 yy.
Friz Parçası
Bir mimari parçanın, kademeleri üzerine basitçe işlenmiş gülbezek ve boğa başlarından oluşmaktadır. Girlandlar silme şeklindedir. Helenistik Dönem, M.Ö. 1-3 yy.
Sütun Başlığı
Aşağıdan yukarıya doğru genişleyen dörtgen biçimindedir. Alt düzeylerinde oldukça güzel işlenmiş kenger yaprakları, üstte bir yüzün ortasında Medusa tasviri vardır. Diğer yüzleri tahrip olmuş durumdadır. Helenistik Dönem, M.Ö. 1-3 yy.
Sütun Başlığı
İlginç bir başlıktır. Yukarı doğru genişleyen dörtgen formlu olup her yüzde üçer adet kemerli yüzeysel nişçik yer almaktadır, köşeler sitilize bitkisel dekorludur.

Friz Parçası
İki boğa başına asılı bir girland üzerine insan başı motifi işlenmiştir; üstte bir sıra yumurta dizisi yer almaktadır. Helenistik Dönem, M.Ö. 1-3 yy.
Mimari Parça
Sütunlu bir caddeye ait olması muhtemeldir. Benzeri Bergama Aesculapium'undaki sütunlu caddede görülmektedir.

Mimari Parça
Tiyatroya ait olabilir.
Sütun Parçası
Halen köyde dağınık olarak bulunan sütun parçalarından birisidir. Mermerden yapılmıştır.
Mezar Steli
Üçgen biçimli mimari görünümle bitmektedir. Köşelerdeki iri sitilize yapraklardan birisi kırılmıştır. Üçgen boşlukta bitkisel tasvire yer verilmiştir. 7 sıra Latince kazıma yazısı olup alt kısmı kırıktır. Hellenistik Dönem, M.Ö. 1-3 yy.
Mezar Steli
Üst bölümü kırıktır. Ortada kazıma çizgilerle oluşturulmuş motifin iki yanında yazılar yer almaktadır. Son satırı oldukça ilginç bir yazıdır.
Mezar Steli
Yazıları dikdörtgen çizgiler içine alınmıştır. Üstte iki yanda yaprak selvi motifi, ortada bir önceki mezar stelindeki motif yer almaktadır.
Mezar Steli
Değişik formdadır. Üç bölümden oluşmakta olup birinci bölüm yarım daire kemerli, nişli; ikinci bölüm daha küçük benzer nişli, üzerinde silik yazılar ve haç; üçüncü bölümde ise çoğu kırık olan bir girland görülmektedir.
Kitabe
Dörtgen biçimli, kazıma tekniğiyle yazılmış 8 satırlı yazı yer almaktadır. Şehrin ismi olan Sebastopolis dördüncü satırda yazılıdır.
Kitabe
13 satır yazı açık kahverengi bir taş üzerine yazılmıştır.
Kitabe
Dikdörtgen biçimli, 11 satırdır. Yer yer tahrip olmuştur.