|
Seçimler, serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel
oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı organlarının
genel yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçimlerle
ilgili konularda son söz Yüksek Seçim Kurulu'nundur.
Yüksek Seçim Kurulu, Yargıtay ve Danıştay üyelerinden
oluşur. 18 yaşını dolduran ve ilköğretimi tamamlayan
her Türk vatandaşı seçme, otuz yaşını dolduran ve ilköğretimi
tamamlayan her Türk vatandaşı da seçilme hakkına sahiptir.
Seçim yöntemi yasayla belirlenir. Yasa, "Temsilde
Adalet ve Yönetimde İstikrar" ilkelerini gözetmek
zorundadır. Anayasa mahkemesi kararları ile belirenmiş
olan bu ilkeler 23 Temmuz 1995 tarihinde yapılan son
değişiklikle anayasaya girmiştir.
Milletvekilleri tüm milleti temsil ederler ve göreve
başlarken metni anayasada yer alan andı içerler. Milletvekillerinin
meclis çalışmalarındaki oy ve sözleri ile açıkladıkları
düşüncelerinden dolayı yasama dokunulmazlıkları vardır.
Suçüstü durumları dışında haklarında soruşturma ve kovuşturma
yapılması Meclis Genel Kurulu tarafından dokunulmazlıklarının
kaldırılmasına bağlıdır. Verilen cezalar milletvekillikleri
sona erdikten sonra uygulanabilir.
Milletvekilliğinin düşmesine Meclis karar verir. Anayasa
Mahkemesi kararıyla açıklama ve eylemleri ile bağlı
bulunduğu partinin kapatılmasına neden olduğu tespit
edilmiş kişilerin milletvekilliği de düşer. Milletvekilliğinden
ayrılma, Meclis Genel Kurulu'nun kabulüne bağlıdır.
Partisinden ayrılan milletvekillerinin milletvekilliği
bağımsız olarak sürer. Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına
ve milletvekilliğinin düşmesine ilişkin kararların iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulabilir.
TBMM çalışmalarını kendi yaptığı içtüzüğe göre yürütür.
Anayasa ve İçtüzük meclisin komisyonlar biçiminde çalışmasını
öngörmüştür. Çeşitli uzmanlık konularına göre oluşturulan
komisyonlar hazırlık çalışmalarını yaparlar; her vatandaş
başvuruda ve şikayette bulunabilir.
TBMM'nin anayasa ile verilen özel görev ve yetkileri
yanında, yasa koymak, değiştirmek, denetlemek, belli
konularda Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname
çıkarma yetkisi vermek, bütçe ve kesin hesap yasa tasarılarını
kabul etmek gibi görev ve yetkileri bulunmaktadır. Ayrıca
para basılmasına, savaş, sıkı yönetim ve olağanüstü
durum ilânına karar vermek, uluslar arası anlaşmaların
imzalanmasını uygun bulmak, genel ve özel oy ilanına,
mahkemelere verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine
getirilmesine karar vermek de TBMM'nin görev ve yetkileri
arasındadır.
Yürütme
Yürütme organı, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'ndan
oluşur.
Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni
ve Türk milletinin birliğini temsil eder.
TBMM tarafından, kırk yaşını doldurmuş, yüksek öğrenim
görmüş milletvekilleri ya da milletvekili seçilme yeterliliğine
sahip Türk vatandaşları arasından gizli oyla ve Meclis
üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla seçilir. Görev
süresi yedi yıldır. Cumhurbaşkanı seçilen kişinin varsa
partisi ile ilişkisi kesilir ve TBMM üyeliği sona erer.
Bir kimse iki kez Cumhurbaşkanı seçilemez. Cumhurbaşkanı
göreve başlarken anayasada metni bulunan andı içer.
Cumhurbaşkanı anayasanın uygulanmasını, devlet organlarının
düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir. Yasama, yürütme
ve yargı alanına ilişkin görev ve yetkileri vardır.
Yasama alanındaki görevleri; gerektiğinde TBMM'yi toplantıya
çağırmak, yasaları yayınlamak ve gerekli görüldüğünde
yeniden görüşülmek üzere meclise geri göndermek, anayasa
değişikliklerini gerekli gördüğünde halk oyuna sunmak,
kanun ve kanun gücünde kararname çıkarmak, meclis içtüzüğüne
ilişkin olarak anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa
Mahkemesi'nde dava açmak, şartlar oluştuğunda TBMM seçimlerinin
yenilenmesine karar vermektir.
Yargıya ilişkin görevleri de, yüksek mahkemeler üye
seçmekle sınırlıdır.
Cumhurbaşkanı, Başbakan ve onun önerisi üzerine bakanları
atar. Yabancı ülkelere Türk Devleti'nin temsilcilerini
gönderir. Türkiye Cumhuriyeti'ne gönderilen yabancı
devletlerin temsilcilerini kabul eder.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları
* Mustafa Kemal ATATÜRK (1923-1938)
* İsmet İNÖNÜ (1938-1950)
* Celal BAYAR (1950-1960)
* Cemal GÜRSEL (1961-1966)
* Cevdet SUNAY (1966-1973)
* Fahri S. KORUTÜRK (1973-1980)
* Kenan EVREN (1982-1989)
* Turgut ÖZAL (1989-1993)
* Süleyman DEMİREL (1993-2000)
* Ahmet Necdet SEZER (2000-....)
Anayasa, cumhurbaşkanlığı ile ilgili bölümde iki anayasal
kuruma yer vermiştir. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği
ve Devlet Denetleme Kurulu, yönetimin hukuka uygunluğunun,
düzenli ve verimli biçimde yürütülmesinin ve geliştirilmesinin
sağlanması amacıyla görev yapar. Cumhurbaşkanının isteği
üzerine tüm kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu kurumu
niteliğindeki meslek örgütlerinde, her düzeydeki işçi
ve işveren meslek örgütlerinde, kamuya yararlı dernek
ve vakıflarda her türlü inceleme, araştırma ve denetlemeleri
yürütür. Silahlı kuvvetler ve yargı organları Devlet
Denetleme Kurulu'nun görev alanı dışındadır.
Bakanlar Kurulu
Bakanlar Kurulu, başbakan ve bakanlardan oluşur. Başbakan,
cumhurbaşkanı tarafından milletvekilleri arasından atanır.
Bakanlar, milletvekilleri ya da milletvekili seçilme
yeterliliğine sahip olanlar arasından başbakan tarafından
seçilir ve cumhurbaşkanınca atanır. Bakanların görevlerine
gerektiğinde başbakanın önerisi üzerine cumhurbaşkanı
tarafından son verilebilir.
Bakanlar Kurulu oluştuğunda, programı TBMM'de okunur
ve güven oyuna sunulur. Güvenoyu alan hükümet göreve
başlar. Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görev
yetki ve oluşumu yasayla olur.
Anayasanın Bakanlar Kurulu ile ilgili bölümünde millî
savunmaya da yer verilmiştir. Bu bölümde görev ve yetkileri
düzenlenen kurumlar Başkomutanlık, Genel Kurmay Başkanlığı
ve Milli Güvenlik Kurulu'dur.
Milli Güvenlik Kurulu, cumhurbaşkanının başkanlığında
başbakan, Genel Kurmay Başkanı, Millî Savunma, İçişleri
ve Dışişleri Bakanları, Kara, Hava ve Deniz Kuvvetleri
Komutanları ve Jandarma Genel Komutanı'ndan oluşur.
Millî Güvenlik Siyasetinin belirlenmesi, tespit edilmesi,
uygulanması ile ilgili kararlar alır. Bu kararları Bakanlar
Kurulu'na tavsiye eder. Kurulun devletin varlığı ve
bağımsızlığı, ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği, toplumun
huzur ve güvenliğinin korunması konusunda alınmasını
zorunlu gördüğü önlemlere ilişkin kararlar Bakanlar
Kurulu'nca öncelikle dikkate alınır.
Yargı
Türkiye'de yargı yetkisi, bağımsız mahkemeler ve yüksek
yargı organları tarafından kullanılır. Anayasada yargı
bölümü hukuk devleti ilkesi esas alınarak mahkemelerin
ve yargıçların bağımsızlığı ve yargıç güvencesi temeli
üzerine oturtulmuştur. Bu hak arama özgürlüğünün gereği,
insan hak özgürlüklerinin teminatıdır.
Duruşmalar, özel durumlarda kararla belirlenen kapalılık
dışında herkese açıktır. Suç ve cezada yasallık ilkesi,
ceza sorumlusunun kişisel olması, suçsuzluk karinesi
geçerlidir. Herkesin yargıç önünde hak arama özgürlüğü
vardır.
Anayasada işlevsel yönden üçlü yargı sistemi belirlenmiş
ve buna göre yargı mercileri adli yargı, idari yargı
iki derecelidir. Anayasada yer alan özel yargı mercileri
Askeri Mahkemeler, Devlet Güvenlik Mahkemeleridir.
Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay,
Askeri İdari Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesi, anayasanın
yargı bölümünde yer verilen yüksek mahkemelerdir.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay yine
anayasanın yargı bölümünde yer alan özel görevli iki
kuruluştur.
|
