Iznik, her avuç toprağı binlerce yıldır kültür kalıntıları ile yoğrulmuş, bölgede, yüzyıllar boyu tarih sayfalarının baş köşelerinde yerini almış bir kenttir. Dört imparatorluğa başkentlik yapmış nadir yerleşimlerden biridir.
Çinicilik
Iznik çiniciliğinin gelişimini, tarihleri bilinen yapılar üzerindeki çini kaplamalardan açık-seçik görülebilir.

1378/91 yılları arasında yapılan Iznik Yeşil Cami minaresini süsleyen en eski Osmanlı çinileri teknik ve dekor bakımından Selçuk geleneğini devam ettirmekle beraber renk ve tonları onlardan daha zengindir. Camiye ismini veren bu çiniler firuze ve yeşil renklerin çesitliliği ve zenginliğiyle dikkat çekerler.
Istanbul'daki yapılarda kullanılan çinilerin Iznik'te yapıldığını tarihsel belgelerden öğreniyoruz. Milet, Sam grubu ve Rodos isi adı ile tanınan seramiklerin merkezi Iznik'tir. XVII. yy.da Iznik'e gelen gezgin Evliya Çelebi, 300'den fazla çini fırınının bulunduğundan söz eder. Iznik çinilerinde; lâle, sümbül, nar, karanfil gibi çiçek motifleri kullanılmıştır. Ayrıca insan, kuş, balık, tavşan, köpek gibi hayvan ve gemi motiflerine de rastlanır. Mavi, firuze, yeşil ve kırmızı en çok kullanılan renklerdir.
Tarihçe: Kent yakınlarındaki Karadin, Çiçekli, Yügücek ve Çakırca Höyüklerinde M.Ö. 2500 yıllarına inen uygarlık izleri saklıdır. M.Ö. VII. yüzyılda Trak kavimlerinin göçlerinden önce burada kurulan yerleşim 'Helikare' adını almıştır. Kentte basılan sikkelerde Khryseapolis (Altın Şehir) adı okunmaktadır.
Makedonya Imparatoru Iskender'in generali Antigonos tarafından M.Ö. 316 yılında yenilenen kent Antigoneia adını almıştır. Iskender'in ölümünden sonra Antigonos ile general Lysimakhos arasındaki savaşı kazanan Lysimakhos kente, Antipatros'un kızı olan eşi Nikaia'nin adını vermiştir. M.Ö. 293'te Bithynia Krallığı'na bağlanan kent, önemli mimari yapılarla süslenmiştir. Bir süre Bithynia Krallığı'nın başkenti olan Nikaia daha sonra Roma'nın önemli bir yerleşimi olarak varlığını sürdürür.
Nikaia, Bithynia havarilerden Petrus'un çabaları ile Hıristiyanlık ile tanışır. Imparator l. Constantinus döneminde Hıristiyanlık üzerindeki yasaklar kalkar. 325 yılı yazı başında Nikaia, Hıristiyanlık için çok önemli bir olaya sahne olur ve Birinci Konsül, Senatus Sarayı'nda toplanır. Imparator Constantinus'un da katıldığı toplantıda iki önemli görüş tartışılır. Iskenderiyeli din adamı Arius'un görüşü "hz. Isa'nin sadece bir insan olduğu ve tanrıdan dünyaya gelmediğidir." Kısa sürede taraftar toplayan bu teze, Piskoposlar karşı çıkmıştır. Hiristiyan dünyasınca bugün de savunulan "Hz. Isa'nin Tanrı' nın oğlu olduğu" tezi uzun tartışmalardan sonra kabul görmüştür. Hiristiyanlıkla ilgili yortu günleri ve Nikaia Kanunları adı ile bilinen 20 maddelik metin bu Konsülden sonra kabul edilmiştir.
787 yılında Iznik Ayasofya'sında VII. Konsül toplandı. Imparatoriçe Irene'nin önderliği ile resim ve heykel üzerindeki yasaklar kaldırıldı.
Iznik, Selçuklularını Bizanslıların da başkenti olmuştur.
1331 yılında Osmanlı orduları tarafından ele geçirilen Iznik, Osmanlı dönemiyle birlikte canlanmaya basladı. Osmanlı idaresinde Iznik, sanat, ticaret ve kültür merkezi oldu. Orhan Gazi Medresesinde birçok ünlü ders verdi. Davud-u Kayseri, Ebul Fadil Musa, Esrefoğlu Abdullah Rumi gibi ünlü tasavvuflar Iznik'te yasadı ve eserler verdi. Osmanlı döneminin ilk cami, medresesi ve imareti Iznik'te inşa edildi.
XIV ve XV. yüzyıllarda XVI. yüzyılda Iznik bir sanat merkezi olmuş, dünyaca ünlü çini ve seramikler burada üretilmiştir. Iznik, Hellenistik çağdan kalma ızgara planlı kent yerleşimi, Roma, Bizans ve Osmanlı döneminden kalan anıtsal yapıları ile tarihi kent dokusunu bütün canlılığıyla korumaktadır.